Bu gün Cənubi Qafqazda tamamilə yeni vəziyyətyaranmaqdadır. Cənubi Qafqaz tarix boyu mürəkkəb geosiyasi proseslərin mərkəzində yerləşmiş, müxtəlif maraqların toqquşduğu bir region olmuşdur. Lakin son illərdə baş verən hadisələr göstərir ki, artıq regionda köhnə yanaşmalar tədricən öz aktuallığını itirir və onların yerini tamamilə yeni siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik reallıqları tutur. Bu yeni vəziyyət region ölkələrinin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən əsas amilə çevrilməkdədir.
Əvvəla, yeni reallığın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri regionda sülh gündəliyinin ön plana çıxmasıdır. Uzun illər davam edən münaqişələr regionun inkişafını ləngitmiş, iqtisadi potensialın tam reallaşmasına mane olmuşdur. Lakin hazırkı mərhələdə sülh təşəbbüsləri və dialoq imkanları daha real və konkret xarakter almaqdadır. Bu isə dövlətlər arasında etimad mühitinin formalaşmasına və qarşılıqlı əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yaradır.
İkinci mühüm məqam iqtisadi inteqrasiyanın sürətlənməsidir. Yeni vəziyyət regionu yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi baxımdan daha bağlı bir məkana çevirir. Xüsusilə nəqliyyat və logistika sahəsində həyata keçirilən layihələr Cənubi Qafqazı beynəlxalq ticarət marşrutlarının əsas hissəsinə çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin inkişafı regionun strateji əhəmiyyətini artırır və onu qlobal iqtisadi sistemdə daha önəmli mövqeyə gətirir.
Enerji amili də bu yeni reallığın əsas sütunlarından biridir. Azərbaycan başda olmaqla region ölkələrinin enerji resursları vəbu resursların beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün yaradılaninfrastruktur Cənubi Qafqazı enerji təhlükəsizliyində mühümtərəfdaşa çevirir. Bu isə regionun yalnız iqtisadi deyil, həm dəgeosiyasi çəkisini artırır.
Bununla yanaşı, yeni vəziyyət regional təhlükəsizlik sisteminədə təsir göstərir. Əvvəllər daha çox xarici güclərin təsiri altındaformalaşan təhlükəsizlik mühiti indi getdikcə region ölkələrininöz təşəbbüsləri ilə müəyyən olunur. Bu, müstəqil siyasətingüclənməsi və milli maraqların daha açıq şəkildə qorunması iləmüşayiət olunur. Beləliklə, region daxilində məsuliyyət bölgüsüvə təhlükəsizlik yanaşmaları dəyişir.
Sosial və humanitar sahələrdə də yeni imkanlar yaranır. Açılankommunikasiya xətləri, artan iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlısəfərlər xalqlar arasında münasibətlərin möhkəmlənməsinəsəbəb olur. Bu isə uzunmüddətli sülh üçün ən vacib amillərdənbiri hesab olunur, çünki dayanıqlı sülh yalnız siyasirazılaşmalarla deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmailə təmin edilir.
Digər tərəfdən, bu yeni reallıq region ölkələri qarşısındamüəyyən çağırışlar da yaradır. Yeni imkanlardan düzgün istifadəetmək üçün balanslı siyasət, qarşılıqlı hörmət və beynəlxalqhüquqa əsaslanan yanaşma vacibdir. Əks halda, yaranmışfürsətlərdən səmərəli istifadə etmək mümkün olmayacaq.
Nəticə olaraq demək olar ki, bu gün Cənubi Qafqazdaformalaşan yeni vəziyyət təkcə mövcud şəraitin dəyişməsi deyil, bütövlükdə regionun gələcək inkişaf modelinin yenidənqurulması deməkdir. Bu model sülhə, əməkdaşlığa, iqtisadiinteqrasiyaya və qarşılıqlı faydaya əsaslanır. Əgər bu istiqamətqorunub saxlanarsa, Cənubi Qafqaz yaxın gələcəkdə sabitlik vərifah regionuna çevrilə bilər və bu, həm region xalqları, həm dəbeynəlxalq ictimaiyyət üçün böyük əhəmiyyət daşıyacaqdır.
Təranə Əlivərdiyeva,
YAP Yasamal rayon təşkilatının gənc fəalı
