Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi daim xüsusi diqqət mərkəzində olmuşdur. Ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasında aqrar sektorun rolu yalnız kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda regionların inkişafı, məşğulluğun artırılması, ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması və ixrac potensialının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər də bu sahənin gələcək inkişaf prioritetlərini aydın şəkildə müəyyən edir.
Azərbaycanın aqrar inkişaf modelinin əsasını uzun illər ərzində həyata keçirilən regional inkişaf proqramları təşkil edir. Hələ 2004-cü ildə qəbul edilmiş ilk regional inkişaf proqramı ölkənin kənd təsərrüfatı potensialının gücləndirilməsi baxımından mühüm mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Sonrakı dövrlərdə qəbul edilən dövlət proqramları kənd yerlərində infrastrukturun yenilənməsi, qaz, elektrik, yol və su təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə edilməsinə imkan yaratmışdır. Bu gün ölkədə qazlaşmanın yüksək səviyyəyə çatması, elektrik enerjisi sahəsində tam təminatın yaradılması, müasir yol şəbəkələrinin qurulması və su anbarlarının istifadəyə verilməsi kənd təsərrüfatının inkişafına mühüm töhfə vermişdir.
Kənd təsərrüfatının inkişafında dövlət dəstəyi mexanizmləri xüsusi rol oynayır. Azərbaycanda subsidiyaların geniş şəkildə tətbiqi, fermerlərə yanacaq və gübrə güzəştlərinin verilməsi, güzəştli kredit mexanizmlərinin formalaşdırılması aqrar sektorun inkişafına ciddi stimul yaratmışdır. Dünyanın bir çox ölkələri ilə müqayisədə Azərbaycanda tətbiq olunan subsidiya mexanizmlərinin miqyası və çoxşaxəliliyi diqqət çəkir. Bununla yanaşı, mövcud mexanizmlərin daim təkmilləşdirilməsi, daha çevik və nəticəyönümlü yanaşmaların tətbiqi də zəruri hesab edilir.
Son illər ərzində həyata keçirilən dövlət siyasəti nəticəsində pambıqçılıq, baramaçılıq, üzümçülük, fındıqçılıq və digər ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafında mühüm nəticələr əldə olunmuşdur. Vaxtilə tənəzzül yaşayan pambıqçılıq sahəsində məhsuldarlığın artması, istehsal həcminin çoxalması, kənd yerlərində məşğulluğun güclənməsi dövlət siyasətinin effektivliyini nümayiş etdirir. Eyni zamanda, baramaçılığın bərpası ilə ipəkçilik sənayesinin yenidən inkişaf etməsi kənd təsərrüfatı ilə sənaye arasında qarşılıqlı əlaqələrin gücləndiyini göstərir.
Bununla yanaşı, kənd təsərrüfatı sektorunda mövcud problemlər də diqqətdən kənarda qalmır. Son illərdə müşahidə edilən müəyyən durğunluq, bəzi məhsullar üzrə özünütəminetmə göstəricilərinin qənaətbəxş səviyyədə olmaması yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri edir. Xüsusilə buğda istehsalı sahəsində mövcud vəziyyət ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daxili tələbatın tam ödənilməməsi, idxaldan müəyyən asılılığın qalması aqrar siyasətin əsas prioritetlərindən birinə çevrilmişdir.
Müasir dövrdə qlobal çağırışlar da kənd təsərrüfatı sahəsinə ciddi təsir göstərir. Dünyada baş verən müharibələr, geosiyasi gərginliklər, nəqliyyat zəncirlərinin pozulması, enerji böhranı və iqlim dəyişiklikləri kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və tədarükü prosesinə təsirsiz ötüşmür. Belə şəraitdə hər bir dövlət üçün ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması strateji məsələ kimi ön plana çıxır. Azərbaycan da bu istiqamətdə məqsədyönlü addımlar ataraq kənd təsərrüfatının inkişafını milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirir.
Prezident İlham Əliyevin müşavirədə vurğuladığı vacib məsələlərdən biri də kəndlərdən şəhərlərə miqrasiyanın qarşısının alınması və əksinə, şəhərlərdən kəndlərə qayıdışın təşviq olunmasıdır. Bu məqsədin reallaşması üçün kəndlə şəhər arasındakı sosial və iqtisadi fərqlərin minimuma endirilməsi mühüm şərt kimi çıxış edir. Regionlarda müasir məktəblərin, xəstəxanaların, sosial xidmət müəssisələrinin yaradılması, məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi və kənd təsərrüfatının gəlirli sahəyə çevrilməsi bu istiqamətdə həyata keçirilən siyasətin əsas komponentləridir.
Yeni qəbul olunacaq 2026–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı kənd təsərrüfatında yeni inkişaf mərhələsinin əsasını qoyacaq. Dövlət və özəl sektorun əməkdaşlığına əsaslanan bu proqramın əsas məqsədi məhsuldarlığın artırılması, investisiyaların təşviqi, müasir texnologiyaların tətbiqi və ərzaq təhlükəsizliyinin daha etibarlı təmin edilməsidir. Proqram çərçivəsində dövlət investisiyaları ilə yanaşı, sahibkarların və xarici investorların da fəal iştirakı nəzərdə tutulur.
Son nəticə olaraq, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı siyasəti təkcə bu günün tələblərinə deyil, gələcəyin çağırışlarına uyğun şəkildə formalaşdırılır. Regional inkişaf, innovasiya, investisiya, sosial rifah və ərzaq təhlükəsizliyi prinsiplərinə əsaslanan bu model aqrar sektorun dayanıqlı inkişafını təmin etməyə xidmət edir. Qarşıdakı illərdə həyata keçiriləcək tədbirlərin kənd təsərrüfatının məhsuldarlığını artıracağı, ixrac imkanlarını genişləndirəcəyi və ölkənin iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verəcəyi gözlənilir.
Mustafa Məmmədzadə,
Xəzər rayonunun gənc fəalı,Azərbaycan Universitetinin 2-ci kurs tələbəsi
