Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız bir tarixlə məhdudlaşmır, bütöv bir dövrün mahiyyətini özündə əks etdirir. 20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü də belə əlamətdar günlərdəndir. Bu tarix Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında, ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasında mühüm mərhələni ifadə edir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilir. Sərəncamda 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa edildiyi və qanunun aliliyinin təmin olunduğu nəzərə alınaraq bu günün təsis edildiyi bildirilir.
Bu günün mahiyyətini daha dərindən anlamaq üçün Azərbaycanın müstəqillik və dövlətçilik tarixinin ayrı-ayrı mərhələlərinə nəzər salmaq vacibdir. Azərbaycan xalqı əsrlər boyu dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlamış, müstəqillik və milli iradə ideyalarını nəsildən-nəslə ötürmüşdür. Müasir Azərbaycan dövlətinin əsas prinsiplərindən biri də dövlətin müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasıdır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında xalqın öz müqəddəratını sərbəst və müstəqil müəyyən etmək və öz idarəetmə formasını təsis etmək suveren hüququ təsbit olunub. Konstitusiyanın 11-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisi vahid, toxunulmaz və bölünməzdir.
Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpası uzun və mürəkkəb tarixi prosesin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. 44 günlük müharibənin nəticəsində Azərbaycanın bir sıra şəhər, rayon və kəndləri işğaldan azad edildi.
Lakin ölkənin tam suverenliyinin bərpası prosesi 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələrlə yekunlaşdı. 19 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunda genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması və həmin ərazilərdə konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Prezidentin 2024-cü il Sərəncamında qeyd olunduğu kimi, tədbirlər 23 saat davam etdi və sentyabrın 20-də başa çatdı.
Bu hadisədən sonra Azərbaycanın dövlət bayrağı ölkənin suverenliyinin təmin edildiyi bütün ərazilərdə dalğalanmağa başladı. Beləliklə, ölkənin dövlət suverenliyinin tam bərpası Azərbaycanın müasir tarixində mühüm hadisə kimi yadda qaldı.
20 sentyabr tarixinin əhəmiyyəti yalnız siyasi və hüquqi nəticələrlə məhdudlaşmır. Bu tarix həm də Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində yaşadığı müharibə və işğalın yaratdığı ağır nəticələrdən sonra yeni bir mərhələyə keçidini simvolizə edir.
Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması və daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirməsi anlayışını ifadə edir. Dövlət suverenliyi həm dövlətin ərazi bütövlüyünün, həm də onun müstəqil siyasi iradəsinin mühüm göstəricilərindəndir.
Azərbaycan üçün 20 Sentyabr bu anlayışın xüsusi tarixi məna qazandığı gündür. Çünki bu tarix ölkənin bütün ərazisində konstitusion hüquq normalarının və dövlət idarəçiliyinin təmin olunması ilə bağlı yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qeyd olunur.
Dövlət suverenliyi, eyni zamanda, yalnız dövlət strukturlarının fəaliyyəti ilə bağlı məsələ deyil. O, cəmiyyətin hər bir üzvünün dövlətçilik məsuliyyəti ilə də sıx əlaqəlidir. Dövlətin qanunlarına hörmət, milli dəyərlərin qorunması, vətəndaş həmrəyliyi, təhsilə və elmə verilən önəm, ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına töhfə vermək suverenliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən amillərdir.
20 Sentyabrın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də tarixi yaddaş məsələsidir. Azərbaycanın müasir tarixində baş vermiş hadisələrin gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması mühüm vəzifələrdən biridir.
Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin sentyabr hadisələrində həyatını itirən hərbçilərin xatirəsi Azərbaycan cəmiyyətində xüsusi ehtiramla yad edilir. Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi də bu tarixi hadisələrin yaddaşlarda yaşadılmasının institusional ifadələrindən biridir.
Tarixi yaddaş yalnız keçmişi xatırlamaq demək deyil. O, həm də gələcək üçün məsuliyyət daşımaqdır. Yeni nəsil Azərbaycanın müstəqilliyinin, dövlətçiliyinin və suverenliyinin hansı tarixi proseslərdən keçərək möhkəmləndiyini bilməli, ölkənin inkişafında öz rolunu dərk etməlidir.
Bu baxımdan təhsil və elm xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclərin müasir biliklərə yiyələnməsi, elmi potensialın gücləndirilməsi, innovasiyaların inkişaf etdirilməsi və insan kapitalına investisiya qoyulması müstəqil dövlətin uzunmüddətli inkişafının mühüm şərtlərindəndir.
Suverenliyin tam bərpasından sonra qarşıda duran əsas məsələlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və burada dayanıqlı həyatın təmin edilməsidir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələr Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun sosial-iqtisadi inkişafına, infrastrukturun yenilənməsinə və insanların öz doğma yurdlarına qayıdışına yönəlib.
Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə kimi şəhərlərin tarixi və müasir inkişafı Azərbaycanın qarşısında yeni imkanlar açır. 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Prezident Sərəncamı ilə 20 sentyabr Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi də müəyyən edilib.
Bu ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri yalnız fiziki infrastrukturun yenilənməsi deyil, həm də sosial həyatın, təhsil və mədəniyyət mühitinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Qarabağ Universitetinin fəaliyyətə başlaması da regionda yeni təhsil və intellektual mühitin yaradılması istiqamətində atılan addımlardan biri kimi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev 20 sentyabr 2024-cü ildə Qarabağ Universitetinin açılışında çıxış edərək Dövlət Suverenliyi Gününü Xankəndidə qeyd edib.
Dövlət suverenliyinin tam bərpası Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr də müəyyənləşdirir. Müasir mərhələdə əsas məqsədlər sırasında iqtisadi inkişafın davam etdirilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi, regionların inkişafı, elm və təhsilin gücləndirilməsi, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və dayanıqlı gələcəyin qurulması dayanır.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində hər bir Zəfər yeni məsuliyyətlər doğurur. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin olunması ilə yanaşı, əldə edilmiş nəticələrin qorunması və ölkənin inkişafının davamlı şəkildə təmin edilməsi də mühüm vəzifədir.
Dövlət Suverenliyi Günü bu baxımdan həm keçmişin xatırlanması, həm də gələcəyə baxış günüdür. Bu tarix Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsini, müstəqil dövlət qurmaq əzmini və ölkənin gələcəyinə olan məsuliyyətini ifadə edən mühüm simvollardan biridir.
20 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə bağlı əlamətdar tarix kimi qalacaq. Bu gün müstəqil Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı uzunmüddətli tarixi prosesin mühüm nəticəsini simvolizə edir.
Dövlət Suverenliyi Gününün qeyd olunması həm də dövlətçilik dəyərlərinə ehtiramın ifadəsidir. Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyü ölkənin ən mühüm milli sərvətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Bu əlamətdar gün münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edərkən, dövlətimizin müstəqilliyinin və suverenliyinin daim möhkəm olmasını, ölkəmizin sülh, sabitlik və davamlı inkişaf şəraitində tərəqqi etməsini arzulamaq yerinə düşər.
20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Gününüz mübarək!
Şəhla Xəlilova,
YAP Yasamal rayonu Elm və Təhsil Nazirliyi, Fizika İnstitutu üzrə
ərazi partiya təşkilatının sədri
