Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişməsi, yeni təhlükəsizlik çağırışlarının meydana çıxması və dövlətlərarası münasibətlərin mürəkkəbləşməsi qarşılıqlı etimad və strateji əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. Belə bir şəraitdə Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr arasında siyasi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident cənab İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər də bu reallıqlar fonunda mühüm siyasi və strateji məzmun kəsb edir.
Dövlət başçısı Türk Dövlətləri Təşkilatının ötən illər ərzində mühüm inkişaf yolu keçdiyini və artıq yalnız mədəni-humanitar əlaqələrin inkişaf etdirildiyi platforma olmadığını diqqətə çatdırıb. Bu gün təşkilat siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik kimi mühüm istiqamətləri əhatə edən geniş əməkdaşlıq məkanına çevrilir. TDT-yə üzv dövlətləri birləşdirən ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlərlə yanaşı, ümumi strateji maraqlar da münasibətlərin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması üçün mühüm zəmin yaradır.
Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq daha geniş məzmun daşıyır. Terrorçuluq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, kibertəhdidlər, informasiya təhlükəsizliyi, hibrid çağırışlar və kritik infrastrukturun qorunması dövlətlərin qarşısında yeni və mürəkkəb vəzifələr qoyur. Bu təhlükələrin bir çoxunun dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmaması onların qarşısının alınmasında beynəlxalq və regional əməkdaşlığı zəruri edir.
Bu baxımdan TDT ölkələrinin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərinin mütəmadi görüşləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə görüşlər mövcud risklərin birgə qiymətləndirilməsi, məlumat və təcrübə mübadiləsinin aparılması, qabaqlayıcı tədbirlərin əlaqələndirilməsi və mümkün təhlükələrə qarşı daha çevik mexanizmlərin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın əsas məqsədi yalnız meydana çıxmış problemlərə reaksiya vermək deyil, həm də mümkün riskləri əvvəlcədən müəyyənləşdirərək onların qarşısını almaqdır.
Prezident cənab İlham Əliyevin çıxışında enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi məsələləri də xüsusi yer tutur. Türk dövlətlərinin yerləşdiyi coğrafiya Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat və enerji marşrutlarının üzərində yerləşir. Bu baxımdan nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi, enerji resurslarının etibarlı şəkildə daşınması və regional bağlantıların davamlılığı yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın bu proseslərdə mövqeyi xüsusi diqqət çəkir. Ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji layihələri, nəqliyyat infrastrukturu və həyata keçirilən regional təşəbbüslər Azərbaycanı Şərqlə Qərb arasında mühüm bağlantı məkanına çevirir. Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələrin inkişafında Azərbaycanın rolu Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın praktiki imkanlarını genişləndirir.
TDT-nin gücü yalnız onun iqtisadi və coğrafi imkanları ilə ölçülmür. Təşkilata üzv ölkələri birləşdirən ortaq tarixi və mədəni bağlar da mühüm amildir. Eyni tarixi köklərə, yaxın dillərə və oxşar mədəni dəyərlərə malik xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın yüksək səviyyədə olması siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına əlavə imkanlar yaradır. Lakin bu mənəvi yaxınlığın davamlı nəticələr verməsi üçün onun konkret layihələr, institusional əlaqələr və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlıqla möhkəmləndirilməsi vacibdir.
Müasir dünyada informasiya təhlükəsizliyi də milli təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı informasiya məkanında yeni imkanlarla yanaşı, yeni risklər də yaradır. Dövlətlərin informasiya sistemlərinin qorunması, kibertəhdidlərə qarşı mübarizə, cəmiyyətin informasiya dayanıqlığının artırılması və bu sahədə təcrübə mübadiləsinin aparılması Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bütün bunlarla yanaşı, təhlükəsizlik və inkişaf bir-birindən ayrılmaz anlayışlardır. Sabitliyin təmin olunmadığı şəraitdə iqtisadi inkişafın, investisiyaların, yeni texnologiyaların və nəqliyyat layihələrinin davamlılığını təmin etmək çətinləşir. Buna görə də təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi eyni zamanda Türk dövlətlərinin iqtisadi və sosial inkişafına xidmət edən amil kimi çıxış edir.
Prezident cənab İlham Əliyevin çıxışında Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq münasibətlər sistemində daha fəal rol oynaması üçün birgə səylərin artırılmasının vacibliyi də diqqətə çatdırılıb. Bu baxımdan təşkilat daxilində siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi, dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraq doğuran məsələlər üzrə məsləhətləşmələrin genişləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə keçirilən qeyri-rəsmi Zirvə görüşləri də dövlətlər arasında daha çevik dialoqun formalaşmasına xidmət edən mexanizmlərdən biri kimi diqqəti cəlb edir. Belə platformalar dövlət başçılarına gündəlikdəki mühüm məsələləri daha operativ şəkildə müzakirə etmək və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirmək imkanı verir.
Prezident cənab İlham Əliyevin çıxışının əsas məqamlarından biri də Türk dünyasının malik olduğu potensialın düzgün istiqamətləndirilməsi məsələsidir. Böyük coğrafi məkan, iqtisadi resurslar, enerji imkanları, nəqliyyat yolları, insan kapitalı və ortaq mədəni dəyərlər TDT ölkələrinin əməkdaşlığı üçün geniş imkanlar yaradır. Bu potensialın real nəticələrə çevrilməsi isə siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və davamlı əməkdaşlıq tələb edir.
Bakıda keçirilən görüş Türk Dövlətləri Təşkilatının təhlükəsizlik gündəliyinin genişləndiyini və qarşıdakı dövrdə bu sahədə əməkdaşlığın daha da aktuallaşacağını göstərir. Müasir dövrdə təhlükəsizlik yalnız dövlət sərhədlərinin qorunması deyil, həm də enerji və nəqliyyat marşrutlarının etibarlılığı, informasiya və kiberməkanın təhlükəsizliyi, iqtisadi dayanıqlıq və dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi deməkdir.
Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri mövcud potensialı
konkret və davamlı əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevirməkdir. Ortaq tarix və mədəniyyət bu birliyin mənəvi əsasını təşkil edirsə, qarşılıqlı məsuliyyət, siyasi dialoq və strateji tərəfdaşlıq onun gələcək inkişafının mühüm dayaqlarıdır.
Prezident cənab İlham Əliyevin çıxışında ifadə olunan yanaşmalar bir daha göstərir ki, dəyişən beynəlxalq şəraitdə Türk dövlətlərinin bir-biri ilə daha sıx əməkdaşlığı yalnız ayrı-ayrı sahələrin inkişafı baxımından deyil, bütövlükdə regionda sabitlik və qarşılıqlı təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu əməkdaşlığın gələcək perspektivi isə ortaq dəyərlərin müasir çağırışlara uyğun konkret siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizmləri ilə tamamlanmasından keçir.
Kamran Quliyev,
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
