4 oktyabr Azərbaycan tarixində mühüm və əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edilməsi ilə bağlı olaraq xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutur. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi müəyyən edilmişdir. Bu günün təsis edilməsində məqsəd Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi qələbəni əbədiləşdirmək və işğaldan azad edilmiş şəhərlərin tarixini yaşatmaqdır.
Cəbrayıl Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən və Qarabağın mühüm bölgələrindən biridir. Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində rayonun sakinləri doğma yurdlarından didərgin düşmüş, yaşayış məntəqələri və tarixi-mədəni irsə aid obyektlər ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. Uzun illər ərzində cəbrayıllılar doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşamışlar.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində bir sıra yaşayış məntəqələri işğaldan azad edildi. 4 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi bu prosesin mühüm hadisələrindən biri oldu. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında Cəbrayılın Vətən müharibəsi zamanı işğaldan azad edilmiş ilk şəhər olduğu və bu qələbənin digər istiqamətlərdəki əməliyyatlar üçün də mühüm mənəvi əhəmiyyət daşıdığı qeyd edilir.
Cəbrayılın azad olunması cəbrayıllılar üçün doğma yurda qayıdış ümidinin gerçəkləşməsinin başlanğıcı idi. Şəhərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağının ucaldılması dövlət suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasının rəmzi kimi tarixə düşdü. Bu hadisə yalnız Cəbrayılın deyil, bütün Azərbaycanın həyatında böyük tarixi əhəmiyyət daşıdı.
İşğaldan azad edildikdən sonra Cəbrayıl şəhərində genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında yeni yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, məktəblər və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Bu proses Böyük Qayıdış proqramının mühüm istiqamətlərindən biridir. Məqsəd keçmiş məcburi köçkünlərin təhlükəsiz, rahat və müasir şəraitdə öz doğma yurdlarında yaşamasını təmin etməkdir.
2024-cü il oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhərində yaşayış kompleksinin açılışı keçirildi və şəhər sakinlərinə yeni mənzillərin açarları təqdim edildi. Rəsmi məlumatlara əsasən, həmin yaşayış kompleksində 33 bina və 712 mənzil nəzərdə tutulmuşdu. Kompleksdə sosial-məişət obyektləri, istirahət guşələri, uşaq və idman meydançaları da yaradılmışdır. Bu addımlar Cəbrayılın yenidən yaşayış və inkişaf məkanına çevrilməsi prosesinin mühüm nümunəsidir.
Cəbrayıl şəhərinin bərpası yalnız tikinti və infrastruktur layihələrindən ibarət deyil. Burada tarixi yaddaşın qorunması, mədəni irsin bərpası və gələcək nəsillərin doğma yurdla əlaqəsinin möhkəmləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin yenidən qurulması keçmişlə gələcək arasında əlaqənin yaradılması baxımından xüsusi məna kəsb edir.
4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi qeyd olunmaqla, şəhidlərin xatirəsinin yad edilməsi, qazilərin və müharibə iştirakçılarının xidmətlərinin xatırlanması, həmçinin doğma torpaqlarına qayıdan insanların həyatında yeni mərhələnin qeyd edilməsi üçün bir tarixə çevrilmişdir. Bu gün Cəbrayılın keçmişini, 2020-ci ildəki azadlığını və bu gün davam edən bərpa prosesini birlikdə xatırlamaq üçün əhəmiyyətli bir gündür.
Nəticə olaraq, 4 oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü Azərbaycanın müasir tarixində xüsusi yer tutur. Cəbrayılın azad edilməsi Vətən müharibəsinin mühüm hadisələrindən biri olmuş, sonrakı dövrdə isə şəhərin yenidən qurulması və sakinlərinin doğma yurda qayıdışı üçün yeni mərhələ başlamışdır. Cəbrayılın dirçəldilməsi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən Böyük Qayıdış siyasətinin konkret nümunələrindən biridir. Bu tarix həm keçmişi xatırlamaq, həm də Cəbrayılın gələcək inkişafına nəzər salmaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Şəhla Xəlilova ,
YAP Yasamal rayonu Elm və Təhsil Nazirliyi, Fizika İnstitutu
üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri
