Azərbaycanın enerji siyasəti son illərdə qlobal enerji transformasiyası proseslərinin tərkib hissəsinə çevrilmiş, ənənəvi enerji resurslarına əsaslanan modeldən mərhələli şəkildə dayanıqlı və bərpaolunan enerji mənbələrinə söykənən modelə doğru istiqamətlənmişdir. Dünyada iqlim dəyişikliklərinin sürətlənməsi, karbon emissiyalarının azaldılması ilə bağlı beynəlxalq öhdəliklərin artması və enerji təhlükəsizliyi risklərinin kəskinləşməsi bərpaolunan enerji mənbələrinin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu şəraitdə Azərbaycan enerji strategiyasını yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda ekoloji və geosiyasi prioritetlər əsasında formalaşdırmağa başlamışdır.
Bu strategiyanın mühüm mərhələlərindən biri 8 yanvar 2026-cı il tarixində “Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının rəsmi açılış mərasimi olmuşdur. Həmin gün ölkənin həyatında əlamətdar hadisə baş vermiş, enerji potensialını gücləndirəcək daha bir iri generasiya obyekti istismara verilmişdir. 240 meqavat gücə malik bu stansiyanın fəaliyyətə başlaması Azərbaycanın bərpaolunan enerji sahəsində artıq konseptual planlaşdırma mərhələsindən praktiki icra mərhələsinə keçdiyini aydın şəkildə nümayiş etdirmişdir. Açılış mərasimində vurğulandığı kimi, bu layihə yalnız texniki obyekt deyil, ölkənin uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyinə və ümumi inkişafına xidmət edən strateji enerji infrastrukturu kimi qiymətləndirilir.
Qeyd edilməlidir ki, “Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının təməli 2022-ci ilin yanvar ayında qoyulmuşdur. Sonrakı illər ərzində aparılmış intensiv və planlı tikinti işləri nəticəsində layihə qısa müddətdə uğurla tamamlanmış və istismara verilmişdir. Bu fakt Azərbaycanda iri enerji layihələrinin səmərəli idarə olunduğunu, dövlət qurumları ilə beynəlxalq tərəfdaşlar arasında effektiv əməkdaşlıq mexanizminin formalaşdığını göstərir. Layihənin icrasında yerli mütəxəssislərlə yanaşı, beynəlxalq təcrübəyə malik şirkətlərin iştirakı stansiyanın texniki və funksional keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərmişdir.
Stansiyanın əsas investorlarından biri olan “ACWA Power” bu layihə ilə Azərbaycanda ilk bərpaolunan elektrik stansiyasını inşa etmişdir. Bununla yanaşı, açılış mərasimində vurğulandığı kimi, bu layihə şirkətin ölkədəki fəaliyyətinin sonu deyil, yeni mərhələnin başlanğıcıdır. “ACWA Power” bərpaolunan enerji sahəsində dünya miqyasında aparıcı şirkətlərdən biri kimi Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədir. Şirkətin gələcək planları sırasında yeni enerji layihələri ilə yanaşı, ölkədə ilk dəfə həyata keçiriləcək Xəzər dənizi suyunun duzsuzlaşdırılması layihəsinin də yer alması enerji və su təhlükəsizliyi baxımından xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır.
“Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının tikintisində baş podratçı kimi iştirak edən PowerChina şirkətinin fəaliyyəti də layihənin uğurla icrasında mühüm rol oynamışdır. Bu şirkət layihədə podratçı qismində çıxış etsə də, açılış zamanı bildirildiyi kimi, gələcəkdə Azərbaycanda digər enerji layihələrində, o cümlədən investor qismində iştirak etməyi planlaşdırır. Bu məqam Azərbaycanın bərpaolunan enerji sektorunun beynəlxalq şirkətlər üçün uzunmüddətli və etibarlı investisiya mühiti təqdim etdiyini təsdiqləyir.
Azərbaycanın enerji sisteminin son 20 ildə keçdiyi inkişaf yolu bu cür iri layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli zəmin yaratmışdır. Bu dövr ərzində generasiya gücləri, yarımstansiyalar və ötürücü xətlər əsaslı şəkildə yenilənmiş, ölkənin ümumi enerji istehsal gücü təxminən 10 min meqavata çatmışdır. Bu göstərici daxili tələbatın tam təmin olunmasına, eyni zamanda elektrik enerjisinin ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaratmışdır. Belə bir möhkəm enerji bazası üzərində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı enerji sisteminin daha çevik və dayanıqlı olmasına imkan verir.
Bu kontekstdə ənənəvi və bərpaolunan enerji mənbələrinin paralel şəkildə inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Mingəçevirdə istismara verilmiş yeni elektrik stansiyası Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirən mühüm layihələrdən biri olmaqla yanaşı, Günəş və külək enerjisi kimi dəyişkən mənbələrin enerji sisteminə təhlükəsiz və stabil inteqrasiyası üçün etibarlı texniki baza rolunu oynayır.
Bərpaolunan enerji mənbələrinin əhəmiyyəti ilk növbədə onların ekoloji üstünlükləri ilə izah olunur. Günəş, külək və su enerjisi atmosferə zərərli qazların buraxılmasını minimuma endirir, karbon emissiyalarını azaldır və iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizəyə real töhfə verir. Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında vurğulamışdır ki, Azərbaycanın məqsədi yalnız enerji istehsalını artırmaq deyil, eyni zamanda ekoloji məsuliyyətli və dayanıqlı inkişaf modelini formalaşdırmaqdır. Bu yanaşma yaşıl enerji layihələrinin dövlət siyasətində prioritet mövqe tutmasının ideoloji əsasını təşkil edir.
Bərpaolunan enerji eyni zamanda iqtisadi baxımdan da Azərbaycan üçün mühüm perspektivlər yaradır. Enerji sektorunun şaxələndirilməsi iqtisadiyyatın neft-qaz sektorundan asılılığını azaldır, qeyri-neft sahələrinin inkişafını sürətləndirir və yeni investisiya imkanları açır. Bu sahədə həyata keçirilən layihələr müasir texnologiyaların tətbiqini, yerli kadr potensialının formalaşmasını və regionların sosial-iqtisadi inkişafını stimullaşdırır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bərpaolunan enerji layihələri yalnız enerji istehsalı deyil, həm də iqtisadi inkişaf və məşğulluq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bərpaolunan enerji strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinin enerji potensialının reallaşdırılmasıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin “yaşıl enerji zonası” kimi planlaşdırılması bu bölgələrin bərpasının müasir və dayanıqlı əsaslar üzərində qurulduğunu göstərir. Son illər ərzində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 40-a yaxın kiçik su elektrik stansiyasının inşa edilməsi bu bölgələrin zəngin təbii resurslardan səmərəli istifadə etdiyini nümayiş etdirir. Cəbrayıl rayonunda inşa edilən Günəş elektrik stansiyaları isə azad edilmiş ərazilərdə alternativ enerjinin real tətbiqinin bariz nümunəsidir.
Artan bərpaolunan enerji istehsalı enerji saxlanması məsələsini də aktuallaşdırmışdır. Bu məqsədlə Batareya Enerji Saxlanc Sistemlərinin yaradılması enerji sisteminin etibarlılığını artırır və istehsal ilə istehlak arasında balans yaradır. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, enerji saxlanması infrastrukturu olmadan yaşıl enerjinin genişmiqyaslı tətbiqi mümkün deyil.
Nəticə etibarilə, 8 yanvar 2026-cı ildə “Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının açılışı Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyasında mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu layihə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafının yalnız konseptual deyil, praktiki və davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin bu sahədə irəli sürdüyü strateji baxış və ardıcıl dövlət siyasəti Azərbaycanın yaxın gələcəkdə regionun aparıcı yaşıl enerji mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün möhkəm əsaslar formalaşdırır
Xanım Əliyeva,
Xəzər rayonu, 334 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi
