Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə keçirilən “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə, ölkəmizin post-neft dövründəki strateji hədəflərini və qlobal texnoloji yarışdakı mövqeyini müəyyən edən tarixi bir dönüş nöqtəsidir. Bu müşavirədə dövlət başçısı tərəfindən irəli sürülən tezislər, sadəcə texniki yenilikləri deyil, dövlət idarəçiliyindən iqtisadiyyata, təhlükəsizlikdən təhsilə qədər bütün sahələri əhatə edən kompleks bir transformasiya proqramıdır. Müasir dünyada süni intellektin tətbiqi və rəqəmsal islahatlar artıq bir seçim deyil, dövlətlərin suverenliyini və rəqabət qabiliyyətini şərtləndirən fundamental zərurətdir. Azərbaycan bu yeni eraya həm zəngin təcrübəsi, həm də möhkəm infrastruktur bazası ilə qədəm qoyur. Azərbaycanın bu sahədəki ən böyük üstünlüklərindən biri onun strateji coğrafi mövqeyidir. Lakin bu coğrafiya artıq yalnız yük daşımaları üçün deyil, həm də nəhəng data axınları üçün tranzit qovşağa çevrilir. Neft-qaz kəmərləri və nəqliyyat dəhlizləri qurularkən paralel olaraq çəkilən fiber-optik infrastruktur bu gün ölkəmizi Asiya ilə Avropa arasında rəqəmsal bir körpü halına gətirir. Xüsusilə Xəzər dənizinin dibi ilə Şərq sahili dövlətlərini birləşdirəcək yeni kabel layihələri Azərbaycanın “rəqəmsal qovşaq” (hub) statusunu beynəlxalq səviyyədə təsdiqləyir. Bu prosesdə ölkəmizin transmilli şirkətlərlə olan 30 illik etibarlı tərəfdaşlıq təcrübəsi, xarici sərmayələrin qanunla qorunması və müsbət investisiya iqlimi rəqəmsal dünyanın aparıcı nəhəngləri üçün Azərbaycanı cəlbedici bir mərkəzə çevirir. ABŞ ilə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası və Çin ilə qurulan hərtərəfli tərəfdaşlıq formatı bu üstünlükləri daha da gücləndirir.
Rəqəmsallaşma, süni intellekt və data mərkəzlərinin (Data Centers) səmərəli fəaliyyəti üçün ən vacib şərtlərdən biri dayanıqlı enerji təminatıdır. Azərbaycan bu baxımdan regionda unikal imkanlara malikdir. Son iyirmi il ərzində generasiya gücümüzün iki dəfə artaraq 10 min meqavata çatması və hazırda mövcud olan 2 min meqavatlıq sərbəst enerji potensialı rəqəmsal infrastrukturun qurulması üçün geniş üfüqlər açır. Eyni zamanda, ölkəmizin yaşıl enerji keçidinə verdiyi önəm və dənizdə külək, quruda günəş enerjisi layihələri gələcəkdə rəqəmsal arxitekturanın ekoloji təmiz mənbələr hesabına qidalanmasına zəmin yaradır. Bu enerji bolluğu data mərkəzlərinin yaradılması üçün həm iqtisadi səmərəlilik, həm də texniki təhlükəsizlik deməkdir. Dövlət idarəçiliyində çevikliyin və şəffaflığın artırılması üçün Prezidentin müəyyən etdiyi “vahid mərkəz” fəlsəfəsi islahatların onurğa sütununu təşkil edir. Müxtəlif dövlət qurumları tərəfindən dağınıq şəkildə yaradılmış platformaların tədricən ləğv edilməsi və bütün dövlət xidmətlərinin “mygov” ekosistemi üzərindən həyata keçirilməsi vətəndaş-məmur təmasını minimuma endirir və dövlət xidmətlərinə əlçatanlığı maksimuma qaldırır. Bu prosesin institusional səviyyədə dəstəklənməsi üçün hər bir nazirlikdə rəqəmsallaşma və süni intellekt üzrə məsul müavinlərin təyin edilməsi idarəetmədə yeni bir məsuliyyət standartı formalaşdırır. Süni intellekt agentlərinin qərarvermə prosesində köməkçi vasitə kimi tətbiqi isə bürokratik ləngimələrin qarşısını alacaq innovativ addımdır.
Bu genişmiqyaslı planın uğuru, şübhəsiz ki, kadr potensialının hazırlanması və kibertəhlükəsizliyin təmin edilməsindən keçir. Təhsil sisteminin rəqəmsal dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması, orta məktəblərdən başlayaraq süni intellekt və proqramlaşdırma üzrə biliklərin aşılanması gələcəyin mütəxəssis ordusunu formalaşdırır. Eyni zamanda, artan rəqəmsal asılılıq fonunda ölkənin kiber-qalxanının möhkəmləndirilməsi milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsidir. Keçən il müşahidə olunan mütəşəkkil kiberhücumlar göstərdi ki, Azərbaycan bu sahədə həm müdafiə olunmaq, həm də cavab tədbirləri görmək iqtidarındadır. Yekun olaraq, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən “Yeni Rəqəmsal Arxitektura” strategiyası Azərbaycanı dünya xəritəsində təkcə enerji resursları ilə deyil, həm də yüksək texnologiyalar və intellektual həllər ixrac edən modern bir dövlət kimi möhkəmləndirəcək.
Bayramova Sürayə,
Xəzər rayonu, Ə. Quliyev adına 121 nom tam orta məktəbin tarix müəllimi
