Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasında kənd təsərrüfatı və regional inkişaf siyasəti bir-birini tamamlayan əsas istiqamətlərdən biridir. Son illər həyata keçirilən dövlət proqramları göstərir ki, aqrar sahənin inkişafı yalnız kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artırılması məqsədi daşımır, eyni zamanda regionların sosial dirçəlişi, məşğulluğun yüksəldilməsi, infrastrukturun modernləşdirilməsi və ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər də Azərbaycanın aqrar inkişaf modelinin gələcək konturlarını müəyyənləşdirir.
Azərbaycanda aqrar inkişaf siyasətinin əsasını regional inkişaf proqramları təşkil edir. Hələ 2004-cü ildə qəbul olunmuş ilk regional inkişaf proqramı ölkənin iqtisadi xəritəsinin yenilənməsində mühüm rol oynamışdır. Sonrakı dövrlərdə qəbul edilən proqramlar nəticəsində bölgələrdə genişmiqyaslı infrastruktur layihələri icra edilmiş, kəndlərin sosial-iqtisadi siması dəyişmişdir. Qazlaşdırma səviyyəsinin yüksəlməsi, elektrik təminatının tam şəkildə həll olunması, magistral və kənd yollarının yenidən qurulması, su təchizatının yaxşılaşdırılması kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli zəmin yaratmışdır.
Kənd təsərrüfatının inkişafı üçün infrastruktur məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir aqrar istehsal yalnız münbit torpaq və əmək resursları ilə məhdudlaşmır. Yüksək məhsuldarlıq üçün keyfiyyətli yol şəbəkəsi, suvarma sistemləri, enerji təminatı, logistika və texniki imkanlar vacibdir. Azərbaycanda son illər həyata keçirilən su layihələri bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Taxtakörpü, Şəmkirçay, Göytəpə və digər su anbarlarının tikintisi, kanalların yenidən qurulması, müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi aqrar istehsalın genişlənməsinə və məhsuldarlığın artmasına mühüm təsir göstərmişdir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr də aqrar modernləşmənin mühüm hissəsidir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə su anbarlarının bərpası, yeni suvarma layihələrinin icrası və kənd təsərrüfatı infrastrukturlarının yaradılması həmin bölgələrin iqtisadi potensialının reallaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu ərazilərdə müasir texnologiyalara əsaslanan aqrar modelin qurulması gələcəkdə kənd təsərrüfatının inkişafına yeni dinamika qazandıra bilər.
Müasir aqrar siyasətdə texnologiyaların rolu getdikcə artır. Prezident İlham Əliyevin müşavirədə vurğuladığı kimi, torpaqlardan səmərəli istifadə üçün dəqiq analizlər aparılmalı, elektron məlumat bazaları yaradılmalı, süni intellekt, peyk müşahidələri və rəqəmsal idarəetmə imkanlarından istifadə edilməlidir. Aqrar sahədə rəqəmsal transformasiya məhsuldarlığın yüksəlməsinə, resursların düzgün idarə olunmasına və fermerlərin fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə imkan yaradır.
Azərbaycanda kənd təsərrüfatının modernləşməsində aqroparkların yaradılması da mühüm rol oynayır. Müasir aqroparklar kənd təsərrüfatında innovativ yanaşmaların tətbiqinə, böyük istehsal imkanlarının formalaşmasına və emal sənayesinin inkişafına şərait yaradır. Bu model kənd təsərrüfatında sənayeləşmə prosesini gücləndirməklə yanaşı, ixrac potensialının genişlənməsinə də xidmət edir.
Aqrar modernləşmənin əsas istiqamətlərindən biri də kənd təsərrüfatı texnikasının yenilənməsidir. Son 20 il ərzində ölkədə texnika parkının demək olar ki, tam yenilənməsi, fermerlərə güzəştli şərtlərlə texnika təqdim olunması və yerli kənd təsərrüfatı texnikası istehsalının təşviqi bu sahədə mühüm nəticələr yaratmışdır. Müasir texnika məhsuldarlığın artırılması, əmək sərfinin azaldılması və istehsal prosesinin optimallaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı digər vacib istiqamət emal sənayesinin genişləndirilməsidir. Bu gün dünya bazarlarında rəqabət aparmaq üçün yalnız xammal istehsalı kifayət etmir. Məhsulların emalı, qablaşdırılması, markalaşdırılması və ixracı iqtisadi səmərəliliyin artırılmasının əsas yollarındandır. Prezident İlham Əliyevin pambıqçılıqla bağlı vurğuladığı kimi, əsas məqsəd yalnız mahlıc istehsal etmək deyil, hazır məhsul istehsalına nail olmaqdır. Bu yanaşma kənd təsərrüfatında əlavə dəyərin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın aqrar inkişaf modelində özəl sektorun rolu da getdikcə güclənir. Dövlət tərəfindən yaradılan əlverişli biznes mühiti, güzəştli kredit mexanizmləri və investisiya təşviqləri sahibkarların kənd təsərrüfatına marağını artırır. Yerli və xarici investorların aqrar sahəyə daha çox cəlb edilməsi yeni istehsal sahələrinin yaranmasına, innovativ texnologiyaların tətbiqinə və kənd təsərrüfatının beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə şərait yaradır.
Müşavirədə diqqət çəkən məsələlərdən biri də kəndlərin sosial inkişafı ilə bağlıdır. Dövlət siyasətinin əsas məqsədlərindən biri kəndlə şəhər arasındakı fərqlərin minimuma endirilməsi, bölgələrdə yüksək həyat standartlarının təmin olunmasıdır. Rayonlarda müasir xəstəxanaların, məktəblərin, sosial xidmət obyektlərinin yaradılması insanların doğma torpaqlarında yaşaması və işləməsi üçün mühüm stimul yaradır.
Buradan belə bir qənaətə gələ bilərik ki, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı modeli regional inkişaf, texnoloji yenilənmə, dövlət dəstəyi, özəl sektorun fəallığı və innovativ yanaşmalar üzərində qurulmuş müasir inkişaf modelidir. Qarşıdakı illərdə həyata keçiriləcək yeni dövlət proqramları aqrar modernləşməni daha da sürətləndirəcək, kənd təsərrüfatının məhsuldarlığını artıracaq və Azərbaycanın beynəlxalq aqrar bazarda mövqeyini daha da gücləndirəcək.
Günay Qəniyeva,
Xəzər rayonunun gənc fəalı, Milli Aviasiya Akademiyasının 2-ci kurs tələbəsi
