Müasir Azərbaycan tarixində 8 Noyabr – Zəfər Günü yalnız hərbi-siyasi hadisə kimi deyil, dövlətçilik tarixinin keyfiyyətcə yeni mərhələsini müəyyənləşdirən fundamental tarixi nailiyyət kimi səciyyələndirilir. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində uzun illər ərzində həyata keçirilən siyasi, diplomatik, iqtisadi və hərbi strategiyanın mühüm nəticəsi olmaqla yanaşı, Cənubi Qafqazın geosiyasi konfiqurasiyasında da əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olmuşdur.
Zəfər fenomeninin mahiyyətini yalnız hərbi əməliyyatların nəticələri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu tarixi hadisə milli dövlətçilik konsepsiyasının reallaşdırılması, suverenlik prinsipinin möhkəmləndirilməsi, milli identikliyin güclənməsi və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin yenidən müəyyənləşməsi baxımından kompleks elmi təhlil tələb edir.
Azərbaycan Respublikasının müasir dövlətçilik modelinin formalaşması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsi ilə bilavasitə bağlıdır. Müstəqilliyin ilk illərində meydana çıxmış siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran və təhlükəsizlik problemləri dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsini zəruri edirdi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət idarəetmə sisteminin formalaşdırılması, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi Azərbaycanın gələcək strateji inkişafı üçün institusional zəmin yaratdı.
Xüsusilə, milli iqtisadiyyatın inkişafı, enerji diplomatiyasının formalaşdırılması və beynəlxalq tərəfdaşlıq münasibətlərinin genişləndirilməsi ölkənin siyasi müstəqilliyinin iqtisadi əsaslarının möhkəmləndirilməsinə xidmət etdi.
Bu strateji siyasi xətt Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə davam etdirilərək yeni geosiyasi və təhlükəsizlik çağırışlarına uyğunlaşdırıldı. Müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, hərbi-texniki potensialın modernləşdirilməsi, iqtisadi dayanıqlılığın artırılması və xarici siyasət əlaqələrinin şaxələndirilməsi dövlətin uzunmüddətli milli maraqlarının təmin edilməsində mühüm rol oynadı.
Bu baxımdan 2020-ci il Zəfərini ayrı-ayrı hərbi hadisələrin məcmusu kimi deyil, uzunmüddətli dövlət quruculuğu prosesinin siyasi və strateji nəticəsi kimi qiymətləndirmək mümkündür.
Müasir siyasi elmdə dövlətin strateji məqsədlərə çatması siyasi liderlik, institusional potensial, resursların səmərəli idarə olunması və xarici siyasət fəaliyyətinin uzlaşdırılması ilə əlaqələndirilir. Azərbaycanın Vətən müharibəsi dövründə nümayiş etdirdiyi siyasi və diplomatik fəaliyyət bu amillərin qarşılıqlı əlaqəsini öyrənmək baxımından mühüm təhlil predmetidir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasət xəttində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində müdafiəsi əsas prioritetlərdən biri olmuşdur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri, beynəlxalq hüququn ərazi bütövlüyü və dövlətlərin suverenliyi prinsipləri Azərbaycanın diplomatik mövqeyinin hüquqi əsaslarını təşkil edirdi.
Vətən müharibəsi zamanı siyasi kommunikasiya və informasiya diplomatiyası da xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. Prezidentin beynəlxalq media qurumlarına verdiyi müsahibələr Azərbaycanın mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, informasiya mühitində dövlət maraqlarının müdafiəsi və beynəlxalq ictimaiyyətlə kommunikasiya baxımından mühüm vasitə olmuşdur.
Beləliklə, müharibə dövrünün təcrübəsi göstərdi ki, müasir dövlətlərin təhlükəsizlik strategiyası yalnız hərbi potensialla məhdudlaşmır. Siyasi qərarvermə, diplomatik fəaliyyət, informasiya təhlükəsizliyi və iqtisadi dayanıqlılıq vahid strateji sistemin tərkib hissələridir.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın hərbi tarixində olduğu kimi, milli-mənəvi və siyasi tarixində də xüsusi əhəmiyyətə malikdir.
Şuşa Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında yalnız coğrafi məkan deyil, milli mədəniyyətin, ədəbiyyatın, musiqinin və incəsənətin mühüm mərkəzi kimi mövcuddur. Buna görə də şəhərin azad edilməsi ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, milli-mədəni identikliyin qorunması və tarixi yaddaşın yenidən aktuallaşdırılması baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Sosioloji və kulturoloji yanaşmadan nəzər saldıqda, Şuşa Zəfəri kollektiv yaddaşın formalaşması, milli həmrəyliyin möhkəmlənməsi və ümummilli dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi prosesində mühüm simvolik məna kəsb edir.
Şuşanın azad olunması həm də Azərbaycan dövlətinin tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin yeni mərhələsini formalaşdırdı.
2020-ci ilin noyabrında əldə olunmuş razılaşmadan sonra Azərbaycanın qarşısında duran mühüm strateji məsələlərdən biri ölkənin bütün ərazisində suveren hüquqların tam təmin edilməsi idi.
2023-cü il sentyabrın 19–20-də həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa edildi. Bu hadisə dövlət idarəçiliyinin vahid hüquqi və konstitusion sistem əsasında həyata keçirilməsi baxımından mühüm mərhələ təşkil etdi.
Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində suverenlik dövlətin öz ərazisi daxilində ali hakimiyyətə malik olması və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil subyekt kimi çıxış etməsi ilə xarakterizə olunur. Bu baxımdan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin edilməsi müasir dövlətçilik tarixinin əsas siyasi nəticələrindən biridir.
Postmünaqişə mərhələsində əsas istiqamətlərdən biri regionda davamlı sülhün, təhlükəsizliyin və iqtisadi əməkdaşlığın formalaşdırılmasıdır. Bu proses Cənubi Qafqazda yeni siyasi münasibətlər sisteminin qurulması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qarabağ Zəfərindən sonra Cənubi Qafqazda yaranmış yeni siyasi reallıqlar Azərbaycanın regional proseslərdəki roluna da təsir göstərmişdir. Ölkəmizin enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri üzrə fəaliyyəti onun geosiyasi əhəmiyyətini artıran əsas istiqamətlərdəndir.
Geosiyasi baxımdan Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm nəqliyyat və enerji bağlantılarının inkişafında iştirak edən regional tərəfdaşdır. Bu mövqe ölkənin xarici iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi və milli iqtisadi təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi üçün əhəmiyyətlidir.
Zəfərdən sonrakı mərhələdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas strateji vəzifələrdən biri hərbi-siyasi nailiyyətlərin sosial-iqtisadi inkişaf, regional əməkdaşlıq və davamlı sülh mexanizmləri ilə möhkəmləndirilməsidir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa və quruculuq prosesi Azərbaycanın postmünaqişə inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir.
Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində infrastrukturun yenidən qurulması, müasir yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial xidmətlərin təşkili, iqtisadi fəaliyyətin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi kompleks dövlət siyasətinin tərkib hissəsidir.
Bu prosesin əhəmiyyəti yalnız fiziki infrastrukturun bərpası ilə məhdudlaşmır. Burada sosial inteqrasiya, insan kapitalının inkişafı, məşğulluq imkanlarının yaradılması, ekoloji təhlükəsizlik və mədəni irsin qorunması kimi məsələlər də mühüm yer tutur.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası Azərbaycanın iqtisadi potensialının genişləndirilməsi və ölkədaxili regional inkişaf fərqlərinin azaldılması baxımından da perspektivlər yaradır.
Zəfər tarixinin təhsil və milli-mənəvi tərbiyə sistemində yeri
Zəfər Gününün elmi-pedaqoji baxımdan əhəmiyyətli istiqamətlərindən biri onun gənc nəslin milli identikliyinin, vətəndaşlıq mövqeyinin və dövlətçilik şüurunun formalaşmasına təsiridir.
Müasir pedaqogikada vətəndaşlıq tərbiyəsi yalnız tarixi məlumatların mənimsənilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu prosesdə hüquqi şüurun, sosial məsuliyyətin, milli-mədəni dəyərlərə hörmətin və ictimai fəallığın formalaşdırılması əsas komponentlər hesab olunur.
Bu baxımdan təhsil müəssisələri Zəfər tarixinin obyektiv tarixi faktlar, sənədlər, şahid ifadələri və elmi-publisistik materiallar əsasında öyrənilməsinə şərait yaratmalıdırlar.
Astara Pedaqoji Kollecində də tələbələrin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və dövlətçilik ənənələrinin təbliği tərbiyə işinin prioritet istiqamətlərindəndir. Kollektiv tərəfindən təşkil olunan Zəfər Günü tədbirləri, anım mərasimləri, dəyirmi masalar, maarifləndirici görüşlər, bədii kompozisiyalar və idman yarışları bu istiqamətdə həyata keçirilən sistemli fəaliyyətin tərkib hissəsidir.
Şəhid ailələri ilə görüşlərin təşkili, şəhidlərin həyat və döyüş yolunun tələbələrə çatdırılması, qazilərin qəhrəmanlığının nümunə göstərilməsi gənclərdə mənəvi məsuliyyət və vətəndaşlıq mövqeyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Pedaqoji təhsil müəssisəsinin əsas missiyası yalnız peşəkar kadr hazırlamaq deyil, eyni zamanda milli düşüncəyə, müstəqil mövqeyə, yüksək mənəvi keyfiyyətlərə və ictimai məsuliyyətə malik şəxsiyyətlər yetişdirməkdir.
Bu baxımdan Zəfər tarixinin tədris və tərbiyə prosesinə inteqrasiyası gələcək müəllimlərin və bütövlükdə gənc nəslin dövlətçilik şüurunun inkişafında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, 8 Noyabr – Zəfər Günü Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində hərbi qələbə, siyasi iradə, diplomatik fəaliyyət, milli identiklik və suverenlik anlayışlarının qarşılıqlı əlaqədə təzahür etdiyi kompleks tarixi hadisədir.
2020-ci ildə əldə olunmuş Zəfər və 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpası Azərbaycanın müasir tarixində yeni siyasi mərhələnin əsasını qoymuşdur. Bu mərhələnin davamlılığı isə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi inkişaf, insan kapitalına investisiya, təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və cəmiyyətdə milli həmrəyliyin qorunması ilə bilavasitə bağlıdır. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan və ABŞ arasında əldə olunmuş razılaşmalar iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın inkişafı, iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və regional təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət kəsb edir. Bu razılaşmalar, eyni zamanda, Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunması, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində yeni imkanlar açır.
Zəfərin tarixi əhəmiyyətinin elmi əsaslarla öyrənilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi milli yaddaşın qorunması, dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi və vətəndaş məsuliyyətinin formalaşdırılması baxımından mühüm vəzifədir.
Zəfər Günü Azərbaycanın keçmişinə ehtiramın, bu gününün siyasi reallıqlarının dərk edilməsinin və gələcək dövlətçilik hədəflərinin müəyyənləşdirilməsinin ümummilli rəmzidir.Şəhidlərimizin əziz xatirəsi xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq, qazilərimizin fədakarlığı gələcək nəsillər üçün qəhrəmanlıq və vətənpərvərlik nümunəsi olaraq qalacaqdır.Zəfərimiz dövlətçilik tariximizin, milli birliyimizin və suveren gələcəyimizin mühüm təməlidir.
Kamran Kazımov,
YAP Astara rayon təşkilatının ərazi partiya təşkilatı sədri,Astara Pedaqoji Kollecinin direktoru, Filologiya elmləri doktoru ,Şəhid atası
