Tarixi hadisələrin əhəmiyyəti yalnız onların baş verdiyi anda deyil, sonrakı siyasi və institusional proseslərdə də üzə çıxır. Azərbaycan üçün 3 oktyabr 1993-cü il məhz belə tarixlərdəndir. Həmin gün Ulu Öndər Heydər Əliyev ümumxalq səsverməsi nəticəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Rəsmi mənbələr bu hadisədən sonra müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyü, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf və beynəlxalq əlaqələrin qurulmasının əsas strateji istiqamətlər olduğunu göstərir.
3 oktyabrın siyasi mahiyyətini yalnız prezident seçkisinin nəticəsi ilə məhdudlaşdırmaq həmin dövrün tarixi kontekstini tam əhatə etməz. Həmin tarix Azərbaycanın müstəqillik dövründə dövlət institutlarının yenidən qurulması prosesinin mühüm siyasi mərhələsini ifadə edir. Sonrakı illərdə qəbul edilən Konstitusiya, həyata keçirilən iqtisadi islahatlar, enerji strategiyası, dövlət təhlükəsizliyi və beynəlxalq əlaqələrin inkişafı bu mərhələnin əsas istiqamətlərini təşkil etdi.
1995-ci il Konstitusiyasının qəbulu bu tarixi prosesin hüquqi baxımdan mühüm nəticələrindən biri oldu. Konstitusiya Ulu Öndər Heydər Əliyevin sədrliyi ilə yaradılmış komissiya tərəfindən hazırlanmış və 12 noyabr 1995-ci ildə referendumla qəbul edilmişdir. Sənəd 27 noyabrda qüvvəyə minmişdir. Beləliklə, 3 oktyabr 1993-cü ildə başlayan siyasi mərhələ iki il sonra müstəqil dövlətin fundamental hüquqi sənədinin qəbul edilməsi ilə daha möhkəm institusional əsas qazandı.
İqtisadi sahədə isə 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması, bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinin tətbiqinə başlanılması və beynəlxalq investisiyaların cəlb edilməsi yeni inkişaf modelinin formalaşmasına təsir göstərdi. Rəsmi mənbələr 1993–2003-cü illəri dövlət quruculuğu və iqtisadi islahatların mühüm mərhələsi kimi xarakterizə edir. Bu faktlar 3 oktyabrın yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi və institusional nəticələr doğuran mərhələnin başlanğıcı olduğunu göstərir.
Nəticə etibarilə, 1993-cü il, 3 oktyabr — Ulu Öndər Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə Azərbaycan tarixinin yeni mərhələsi başlandı. Bu mərhələnin əsas məzmununu dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi bazanın yaradılması, iqtisadiyyatın bərpası, təhlükəsizlik sisteminin inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin formalaşdırılması təşkil etdi. Buna görə 3 oktyabr 1993-cü il müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin siyasi tarixində xüsusi araşdırma və yaddaş mövzusu olaraq qalır.
Çinarə Musayeva,
YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
