Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional və qlobal çağırışların artdığı bir dövrdə Azərbaycan və Çexiya dövlətlərinin qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığı həm iqtisadi, həm siyasi, həm də təhlükəsizlik baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.Cari ilin aprelin 27-də Çexiya Respublikasının Baş Naziri Andrey Babiş tərəfindən ölkəmizə edilən səfər və Qəbələ şəhərində Prezident İlham Əliyevlə birgə mətbuata verilən bəyanatlar Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Bu görüş t cari əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirəsi ilə məhdudlaşmadı, eyni zamanda iki ölkə arasında uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərini də müəyyənləşdirdi.
Azərbaycan ilə Çexiya arasında münasibətlərin tarixi çox dərin olmasa da, son illərdə bu əlaqələr dinamik inkişaf yolu keçmişdir. Bu inkişafın əsasını qarşılıqlı etimad, siyasi dialoqun intensivliyi və iqtisadi maraqların uzlaşdırılması təşkil edir. Qəbələdə keçirilən yüksək səviyyəli görüş bir daha göstərdi ki, tərəflər mövcud potensialdan maksimum istifadə etmək və əməkdaşlığı keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəltmək niyyətindədirlər. Xüsusilə Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğulanan məqamlar bu əməkdaşlığın yalnız mövcud sahələrlə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda yeni istiqamətlər üzrə genişlənəcəyini təsdiqləyir.
Siyasi dialoq iki ölkə münasibətlərinin əsas sütunlarından biridir. Bu gün Azərbaycan ilə Çexiya arasında fəal və açıq siyasi dialoq mövcuddur. Bu dialoq ikitərəfli məsələlərdən əlavə regional və qlobal problemləri əhatə edir. Qəbələdə keçirilən görüş zamanı tərəflər regional təhlükəsizlik, enerji təhlükəsizliyi, Avropa məkanında baş verən geosiyasi proseslər və digər mühüm məsələlər ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparmışlar. Bu isə onu göstərir ki, Azərbaycan və Çexiya beynəlxalq arenada bir-birini anlayan və bir çox məsələlərdə ortaq mövqedən çıxış edən tərəfdaşlardır.
İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi çıxış edir. Hazırda iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 800 milyon ABŞ dollarını ötməsi əməkdaşlığın real nəticələrini göstərir. Lakin bu rəqəm potensialın yalnız bir hissəsini əks etdirir. Ticarət dövriyyəsinin strukturuna nəzər saldıqda əsas payın Azərbaycan neftinin ixracına düşdüyü müşahidə olunur. Bu isə iqtisadi əlaqələrin daha da şaxələndirilməsinin zəruriliyini ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, əsas məqsəd ticarət dövriyyəsinin daha balanslı və dayanıqlı strukturunun formalaşdırılmasıdır.
Bu baxımdan biznes forumların keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qəbələdə təşkil olunan biznes forum iki ölkənin iş adamları arasında birbaşa əlaqələrin qurulması üçün mühüm platforma rolunu oynayır. Çexiyadan Azərbaycana gələn geniş iş adamları heyəti iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi üçün real imkanlar yaradır. Bu cür tədbirlər yeni investisiya layihələrinin başlanmasına, texnologiya transferinə və qarşılıqlı ticarətin artmasına təkan verir. Xüsusilə qeyri-neft sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi inkişaf strategiyalarına uyğun gəlir.
Energetika sahəsi Azərbaycan–Çexiya əməkdaşlığının ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uzun illərdir ki, Çexiya üçün etibarlı enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir. Azərbaycan nefti Çexiyanın enerji balansında mühüm yer tutur və bu əməkdaşlıq tərəflər arasında qarşılıqlı etimadın göstəricisidir. Eyni zamanda Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına ixracı çərçivəsində Çexiyanın qonşu ölkələri də bu resurslardan faydalanır. Bu isə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rolu daha da artırır.
Bu kontekstdə Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycan Avropa İttifaqı tərəfindən etibarlı enerji tərəfdaşı kimi qiymətləndirilir. Bu qiymətləndirmə təsadüfi deyil. Azərbaycan enerji resurslarının ixracında sabit və proqnozlaşdırıla bilən siyasət həyata keçirir. Bu isə Avropa ölkələri, o cümlədən Çexiya üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Gələcəkdə enerji əməkdaşlığının daha da genişlənməsi, alternativ enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və yaşıl enerji sahəsində birgə təşəbbüslərin reallaşdırılması mümkün perspektivlər kimi çıxış edir.
Müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq da diqqət çəkən istiqamətlərdən biridir. Azərbaycan son illərdə öz müdafiə sənayesini sürətlə inkişaf etdirir və bu sahədə yerli istehsal imkanlarını genişləndirir. Çexiya isə müdafiə sənayesi sahəsində zəngin təcrübəyə malik ölkələrdən biridir. Bu baxımdan iki ölkə arasında əməkdaşlıq qarşılıqlı faydalı xarakter daşıyır. Hazırda Azərbaycan Çexiyadan müxtəlif hərbi təyinatlı məhsullar alır və gələcəkdə birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu isə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçəcəyini göstərir.
Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin inkişafında institusional mexanizmlər də mühüm rol oynayır. Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu komissiya iqtisadi, ticarət və texniki əməkdaşlığın koordinasiyası üçün əsas platforma rolunu oynayır. Qəbələdə keçirilən görüş zamanı bu komissiyanın fəaliyyətinin daha da intensivləşdirilməsi məsələsi müzakirə edilmişdir. Bu isə əməkdaşlığın sistemli və davamlı şəkildə inkişafına şərait yaradır.
Humanitar və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Təhsil, elm, mədəniyyət və turizm sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Tələbə mübadiləsi proqramları, birgə elmi layihələr və mədəni tədbirlər bu əməkdaşlığın əsas istiqamətləri kimi çıxış edir. Bu sahədə əməkdaşlığın genişlənməsi iki ölkə arasında münasibətlərin sosial əsaslarını daha da gücləndirir.
Regional və qlobal kontekstdə Azərbaycan–Çexiya əməkdaşlığı xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda mühüm geosiyasi aktor kimi çıxış edir və regionda sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Çexiya isə Mərkəzi Avropanın inkişaf etmiş ölkələrindən biri olaraq Avropa siyasətində fəal iştirak edir. Bu baxımdan iki ölkə arasında əməkdaşlıq müxtəlif regionlar arasında körpü rolunu oynayır. Bu əməkdaşlıq həm də Şərq ilə Qərb arasında iqtisadi və siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir.Mövcud reallıqlar göstərir ki, Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin gələcək perspektivləri olduqca genişdir. Energetika, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, logistika və rəqəmsal iqtisadiyyat kimi sahələr əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün böyük potensiala malikdir. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsi çərçivəsində əməkdaşlıq imkanları diqqət çəkir. Azərbaycan bu dəhlizin əsas iştirakçılarından biri kimi Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır. Çexiya isə bu dəhlizdən faydalanaraq yeni bazarlara çıxış əldə edə bilər. Bununla yanaşı, yaşıl enerji və dayanıqlı inkişaf sahəsində əməkdaşlıq da perspektivli istiqamətlərdən biridir. Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafına böyük önəm verir və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirir. Çexiya isə texnoloji imkanları və təcrübəsi ilə bu prosesə töhfə verə bilər. Bu isə hər iki ölkə üçün yeni iqtisadi imkanlar yaradır.
Qəbələdə keçirilən görüş və səsləndirilən bəyanatlar Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin strateji xarakter aldığını bir daha təsdiqlədi. Bu münasibətlər qarşılıqlı maraqlara, etimada və uzunmüddətli əməkdaşlıq perspektivlərinə əsaslanır. Mövcud əməkdaşlıq sahələrinin genişləndirilməsi və yeni istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi iki ölkə arasında əlaqələrin daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaqdır. Bu isə həm Azərbaycan, həm də Çexiya üçün siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından mühüm dividendlər vəd edir.
Bəxtiyar Nəbiyev,
YAP Yasamal rayon təşkilatının sədri
