Cəbrayıl rayonu Azərbaycanın qədim və gözəl guşələrindən biri kimi tarix boyu özünəməxsus mövqeyə malik olmuşdur. Bu torpağın hər qarışında nəsillərin izi, hər kəndində bir həyat hekayəsi, hər yolunda keçmişdən gələn xatirələr vardı. Lakin 1993-cü il avqustun 23-də Cəbrayılın işğal edilməsi rayonun taleyinə uzun illər davam edən ağır bir ayrılıq yazdı. İnsanlar doğma evlərini tərk etməyə məcbur oldular, ailələr müxtəlif bölgələrə səpələndi, uşaqlar ata-baba yurdunu yalnız böyüklərinin danışdığı xatirələrdən tanımağa başladılar. Cəbrayılın kəndlərində bir vaxtlar səhər açılarkən eşidilən insan səsləri susdu, həyətlər boş qaldı, məktəblərin qapıları bağlandı. Lakin insan doğma torpağından uzaqda yaşasa da, doğma torpaq onun qəlbindən uzaqlaşmır. Cəbrayıl sakinləri də illər boyu öz yurdlarını unutmadılar. Onlar hər bayramda, hər ailə söhbətində, hər xatirədə Cəbrayılı yaşatdılar. Doğma kəndlərin adları uşaqlara öyrədildi, keçmişdən qalan xatirələr qorundu və qayıdış ümidi nəsildən-nəslə ötürüldü.
İşğal dövrü Cəbrayıl üçün yalnız ərazi itkisi deyil, həm də böyük dağıntılar və mənəvi sarsıntılar dövrü oldu. Rayonun yaşayış məntəqələri, sosial obyektləri və tarixi-mədəni irsi ciddi zərər gördü. Lakin zaman keçdikcə Azərbaycanın dövlətçilik gücü möhkəmləndi, ordunun döyüş qabiliyyəti artdı və işğal olunmuş torpaqların azadlığı istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. 2016-cı ilin Aprel döyüşlərindən sonra Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndində həyatın yenidən canlandırılması qayıdış ümidinin mühüm rəmzinə çevrildi. Daha sonra 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın taleyini dəyişdirdi. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində rayonun bir sıra kəndləri azad edildi və nəhayət, oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhərinin azad olunması barədə tarixi xəbər elan edildi. Həmin gün illər boyu ayrılıq ağrısı yaşayan insanların gözündə sevinc yaşları parladı. Cəbrayılın adı yenidən azad Azərbaycan torpaqları sırasında çəkildi və üçrəngli bayraq uzun illərdən sonra doğma şəhərin üzərində dalğalanmağa başladı.
Cəbrayılın azadlığı ilə yalnız keçmişin bir yarası bağlanmadı, həm də gələcəyə doğru yeni bir yol açıldı. Bu gün rayonun ərazisində aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri işğaldan azad edilmiş torpaqların yenidən dirçəldilməsinin mühüm nümunələrindən biridir. Yeni yollar, yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər və müasir infrastruktur Cəbrayılın gələcək həyatının təməlini formalaşdırır. Vaxtilə məcburi köçkün kimi yaşayan insanların doğma torpağa qayıtmaq arzusu artıq real həyatın bir hissəsinə çevrilir. Cəbrayılın azadlığı şəhidlərin qanı, əsgərlərin qəhrəmanlığı və xalqın illərlə qoruduğu Vətən sevgisi ilə bağlıdır. Bu torpağın hər qarışında həm keçmişin ağrısı, həm də gələcəyin ümidi duyulur. Cəbrayılın işğalı Azərbaycan tarixində unudulmayan faciə kimi qalacaq, onun azadlığı isə həmin faciədən doğan qələbənin parlaq səhifəsi kimi yaşayacaq. Bu gün Cəbrayılın üzərində dalğalanan bayraq bir xalqın öz tarixinə, torpağına və gələcəyinə bağlılığının rəmzi kimi görünür.
Aida Əliyeva,
YAP Xəzər rayon təşkilatının məsləhətçisi
