2026-cı il iyulun 20-də axşam saatlarında Brandenburg “Willy Brandt” hava limanına enən təyyarə adi bir dövlətbaşçısı vizitindən daha çoxunu simvolizə edirdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Almaniya FederativRespublikasına rəsmi səfəri — əvvəlcə martdaplanlaşdırılmış, lakin İran müharibəsi səbəbindən təxirəsalınmış görüş — nəhayət iyulun 21-də baş tutdu. Bu,təqvimdə boş qalan bir tarixin doldurulması deyildi. Bu qlobal enerji xəritəsinin yenidən çəkildiyi, Avropanıntəhlükəsizlik arxitekturunun sınağa çəkildiyi bir dövrdə ikiölkənin münasibətlərinin hansı məcraya axacağınıgöstərən lakmus kağızı idi. Səfərin gündəliyi geniş idi: Federal Prezident Frank-Valter Ştaynmayerlə protokolxarakterli görüş, Federal Kansler Fridrix Mertslə əsl siyasiməzmun daşıyan danışıqlar, Almaniya İqtisadiyyatınınŞərq Komitəsinin sədri Mixael Harms başda olmaqlabiznes dairələri ilə təmaslar və nəhayət, iki mühümsənədin — o cümlədən “İkitərəfli Tərəfdaşlıq üçün StratejiGündəlik haqqında Birgə Bəyannamə”nin — imzalanması. Cənab Prezident İlham Əliyevin Berlinə gəlişi elə birhəftəyə düşdü ki, bundan bir neçə gün əvvəl Şuşadakeçirilən Qlobal Media Forumunda Azərbaycan rəhbəriAvropa Şurasından tam çıxma ehtimalını açıq şəkildə diləgətirmişdi. Bu iki hadisənin — Strasburqla gərginləşənmünasibətlər və Berlinlə dərinləşən tərəfdaşlıq — eynihəftədə üst-üstə düşməsi təsadüfi görünmür. Belə görünürki, Bakı Avropa qitəsinə vahid, monolit blok kimi yox, fərqlimaraq mərkəzlərindən ibarət məkan kimi yanaşır: institusional səviyyədə — Avropa Şurası kimi qurumlarla— tənqidi məsafə saxlanılarkən, ikitərəfli müstəvidə — Almaniya kimi ayrı-ayrı dövlətlərlə — praqmatikyaxınlaşma davam etdirilir. Bu, xarici siyasətdə seçiciangajman strategiyasının aydın nümunəsidir vəAzərbaycanın simvolik-dəyər əsaslı institutlardan çox, konkret maraqlara əsaslanan ikitərəfli formatlara üstünlükverdiyini göstərir. Almaniya tərəfi üçün də bu görüşün özməntiqi var idi. Kansler Merts bəyanatında vurğuladı ki, idxalın, xüsusən qaz idxalının şaxələndirilməsi Berlin üçünstrateji prioritetdir. Rusiya qazından imtina prosesininağrılı şəkildə davam etdiyi, Yaxın Şərqdə gərginliyin enerjibazarlarına təzyiq göstərdiyi bir mühitdə, öz istehlakındançox enerji istehsal edən nadir region ölkəsi kimiAzərbaycan Almaniya üçün cəlbedici alternativ tərəfdaşstatusunu qoruyub saxlayır. Səfərin nüvəsini enerjiməsələləri təşkil etdi və bu, təsadüfi deyil. Prezident Əliyevbəyanatında Azərbaycanın bu ildən Almaniyaya qaznəqlinə başladığını, Alman şirkətləri ilə illik 1,5 milyardkubmetr həcmində 10 illik müqavilənin imzalandığınıaçıqladı. Rəqəm özlüyündə Almaniyanın ümumi qaz idxalıfonunda təvazökar görünsə də, simvolik və presedentyaradıcı əhəmiyyəti daha böyükdür — bu, Cənub QazDəhlizinin son nöqtəsinin Mərkəzi Avropaya doğrugenişlənməsinin ilk konkret addımı kimi qiymətləndiriləbilər. Eyni zamanda, Əliyevin bu rəqəmin artırıla biləcəyini, lakin əsas maneənin maliyyələşmə problemi olduğunuvurğulaması diqqətəlayiqdir. O, Avropa banklarının “yaşılgündəlik” səbəbindən neft-qaz layihələrinə maliyyədəstəyini dayandırmasına açıq eyham vuraraq, buqurumların mövqelərini yenidən nəzərdən keçirməsiniarzuladığını bildirdi. Bu ifadə əslində geniş Avropasiyasətindəki ziddiyyəti üzə çıxarır: bir tərəfdən Aİ ölkələrienerji təhlükəsizliyi naminə Xəzər qazına ehtiyac duyur, digər tərəfdən isə maliyyə institutları iqlim öhdəlikləriçərçivəsində karbohidrogen layihələrindən uzaqlaşır. Bu ikili trend Almaniya-Azərbaycan enerji əməkdaşlığının real potensialının nə dərəcədə reallaşacağı sualını açıqsaxlayır. Ötən il ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 1,5 milyarddollar səviyyəsində qaldığı, bunun da əsas hissəsinin xamneft ixracından ibarət olduğu faktı isə münasibətlərin hələdə diversifikasiya olunmamış struktur xarakterini ortayaqoyur. Səfər çərçivəsində müzakirə olunan sənaye, nəqliyyat, logistika və yüksək texnologiyalar sahələrindəkiəməkdaşlıq təşəbbüsləri məhz bu birtərəfli asılılığıazaltmaq məqsədi daşıyır, lakin bunların praktikinəticələrini gələcək illərin statistikası göstərəcək.Görüşlərin yekununda iki əsas sənəd imzalandı. Birincisi— İkitərəfli Tərəfdaşlıq üçün Strateji Gündəlik haqqındaBirgə Bəyannamə — münasibətlərin təkbaşına siyasiəlaqələrlə məhdudlaşmayıb, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, sənaye, elm, innovasiya və təhsil sahələrini əhatə edənsistemli baza yaratmaq iddiasındadır. İkincisi isəbərpaolunan enerji və “yaşıl keçid” sahəsində əməkdaşlıqmemorandumu olub, Almaniyanın qabaqcıltexnologiyalarının Azərbaycanın külək və günəş enerjisilayihələrinə cəlbini nəzərdə tutur. Bu sənədlərinəhəmiyyətini qiymətləndirərkən müəyyən ehtiyat zəruridir.Diplomatik təcrübə göstərir ki, “strateji gündəlik” və “birgəbəyannamə” formatındakı sənədlər çox vaxt hüquqiöhdəlik gücündən çox, siyasi niyyət bəyanatı xarakteridaşıyır. Onların real təsiri konkret müqavilələrə, investisiyaaxınlarına və institusional mexanizmlərə — məsələn, yaradılması nəzərdə tutulan Azərbaycan-Almaniya BiznesŞurası kimi platformaların fəaliyyətinə — çevrilməsindənasılı olacaq. Bu baxımdan Berlin bəyannaməsinin uğurubu gün deyil, gələcək 2-3 ildə imzalanacaq konkretkontraktların sayı ilə ölçülməlidir. Danışıqların diqqətdənkənarda qalmayan digər istiqaməti Cənubi Qafqazda sülhprosesi, o cümlədən Ermənistanla münasibətlərinperspektivi olub. Almaniyanın bu məsələyə marağıtəsadüfi deyil — Avropa İttifaqı institusional olaraqregionda vasitəçilik rolunu gücləndirməyə çalışdığı birdövrdə, Berlin kimi aparıcı üzv dövlətin birbaşa dialoquregion sabitliyinə töhfə vermək baxımından əlavə çəkidaşıyır. Federal Prezident Ştaynmayerin Azərbaycanı vəAlmaniyanı geosiyasi turbulentlik fonunda “sabitlik adaları” kimi xarakterizə etməsi bu kontekstdə oxunmalıdır: Almaniya üçün Cənubi Qafqazda proqnozlaşdırıla biləntərəfdaş tapmaq, həm enerji həm də geniş regional təhlükəsizlik hesablamalarının da bir hissəsidir.Azərbaycan-Almaniya münasibətlərinin son inkişafınıtəcrid olunmuş hadisə kimi deyil, daha geniş birtendensiyanın parçası kimi görmək lazımdır. Son illərdəbir sıra Aİ dövlətləri — Fransa, İtaliya, Macarıstan kimifərqli siyasi ənənələrə malik ölkələr də daxil olmaqla — enerji təhlükəsizliyi zərurəti qarşısında Xəzər hövzəsiölkələri ilə ikitərəfli əməkdaşlığı gücləndirib, hətta bu, institusional səviyyədə insan hüquqları və demokratiyaməsələləri üzrə tənqidi mövqelərlə paralel şəkildə başverib. Bu, müasir Avropa xarici siyasətinin xarakterikcəhətidir: dəyərlərə əsaslanan ritorika ilə maraqlaraəsaslanan praktika arasındakı gərginlik nadir hallarda tam həll olunur, əksinə, hər iki xətt paralel şəkildə davametdirilir. Bununla belə, obyektivlik naminə qeyd etməklazımdır ki, bu yanaşma Avropa daxilində hər zamanyekdil dəstək görmür. Avropa Parlamentinin bəzifraksiyaları və insan hüquqları təşkilatları enerjiəməkdaşlığının siyasi şərtsizliyini tənqid edir, bununuzunmüddətli perspektivdə Avropanın normativ nüfuzunuzəiflədə biləcəyini iddia edirlər. Digər tərəfdən, praqmatikməktəbin tərəfdarları isə enerji təhlükəsizliyinin geosiyasizərurət olduğunu, xüsusən Rusiya amilinin göz önündəolduğu bir dövrdə alternativ mənbələrdən imtinanın real qiymətinin yüksək olacağını vurğulayırlar. Berlin-Bakıformatı da məhz bu iki yanaşma arasındakı gərginliyincanlı nümunəsi kimi çıxış edir. Prezident İlham ƏliyevinBerlin səfəri rəqəmlərdən, sənədlərdən və protokoltədbirlərindən ibarət adi bir vizit çərçivəsini aşaraq, Azərbaycan-Almaniya münasibətlərinininstitusionallaşdırılması istiqamətində ciddi cəhd kimiqiymətləndirilə bilər. Enerji əməkdaşlığının genişlənməsi, yaşıl texnologiyalar üzrə yeni platformaların yaradılmasıvə siyasi dialoqun strateji səviyyəyə qaldırılması — bunların hamısı real potensial daşıyır. Lakin hər hansıdiplomatik nailiyyəti tələsik “tarixi dönüş nöqtəsi” elanetməkdən çəkinmək peşəkar jurnalistikanın əsasprinsiplərindəndir. Bu səfərin əsl əhəmiyyəti önümüzdəkiaylarda və illərdə aydınlaşacaq: imzalanan bəyannamələrkonkret investisiya layihələrinə çevriləcəkmi, elan olunanBiznes Şurası real fəaliyyətə başlayacaqmı, maliyyələşməmaneələri aradan qalxacaqmı. Bakı-Berlin oxu bu suallaramüsbət cavab tapdığı təqdirdə, 21 iyul 2026-cı il tarixihəqiqətən də iki ölkə münasibətlərinin yeni mərhələsininbaşlanğıc nöqtəsi kimi xatırlanacaq. Əks halda isə, o, arxivlərdə qalan daha bir xoş niyyət bəyanatı olaraq qeydədüşəcək.
Fərid Mustafayev,
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı
